Loại vi khuẩn gây ung thư âm thầm lây qua các thế hệ gia đình.

 

Vi khuẩn HP có thể lây từ người sang người qua sinh hoạt hàng ngày, khiến nhiều thành viên trong cùng gia đình cùng nhiễm. Đây cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư dạ dày.

HP (Helicobacter pylori) là loại vi khuẩn rất phổ biến, có thể tồn tại nhiều năm trong dạ dày mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây cũng là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của ung thư dạ dày.

Điều đáng lưu ý là HP không chỉ tồn tại ở một cá nhân mà còn có thể lây lan giữa các thành viên trong gia đình qua nhiều thế hệ nếu không được phát hiện và điều trị triệt để.

Vi khuẩn có thể âm thầm lây trong mỗi bữa cơm gia đình

Bác sĩ Võ Hồng Lan Phương, khoa Nội Tiêu hóa, Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM), cho biết HP là trực khuẩn hình xoắn sống trong lớp nhầy bao phủ niêm mạc dạ dày. Vi khuẩn có khả năng phá vỡ lớp bảo vệ tự nhiên của niêm mạc, gây viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày - tá tràng và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

HP chủ yếu lây từ người sang người qua nước bọt hoặc đường tiêu hóa. Những thói quen quen thuộc như dùng chung bát đũa, muỗng, cốc uống nước, gắp thức ăn cho nhau hoặc không rửa tay kỹ sau khi đi vệ sinh đều có thể tạo điều kiện để vi khuẩn lây lan. Nguồn nước hoặc thực phẩm bị ô nhiễm cũng là con đường truyền bệnh.

"Chính vì vậy, trong nhiều gia đình, khi một người nhiễm HP thì những thành viên còn lại cũng có nguy cơ mang vi khuẩn mà không hề biết", bác sĩ Phương nói.

Vi khuẩn HP sống trong lớp chất nhầy bao phủ niêm mạc dạ dày. Ảnh: Shutterstock.

Theo các thống kê dịch tễ, tỷ lệ nhiễm HP trong cộng đồng người Việt dao động ở mức rất cao, từ 70% đến hơn 80%, trong đó có một tỷ lệ nhỏ tiến triển thành ung thư nếu được theo dõi và điều trị đúng cách. Nguy cơ này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủng vi khuẩn, đặc biệt là những chủng mang gen độc lực CagA, phản ứng miễn dịch của từng người cũng như các yếu tố môi trường và lối sống.

Bên cạnh nhiễm HP, nam giới có nguy cơ mắc ung thư dạ dày cao hơn nữ giới. Bệnh thường gặp ở người trên 50 tuổi, đặc biệt trong độ tuổi 60-80.

Những năm gần đây, số ca ung thư dạ dày ở người trẻ cũng có xu hướng gia tăng. Đáng lo ngại, bệnh ở nhóm tuổi này thường được phát hiện muộn nên tiên lượng điều trị kém hơn. Người có nhóm máu A cũng được ghi nhận có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, dù cơ chế vẫn chưa được xác định rõ.

Các yếu tố lối sống tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Hút thuốc lá làm tăng gấp đôi nguy cơ ung thư dạ dày, trong khi rượu bia kéo dài gây kích thích niêm mạc và thúc đẩy quá trình viêm.

Chế độ ăn nhiều muối, thực phẩm hun khói, nướng, chiên hoặc ngâm muối cũng làm tăng nguy cơ do các hợp chất sinh ra trong quá trình chế biến có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày.

Ngoài ra, tiền sử gia đình có người mắc ung thư dạ dày, các hội chứng di truyền như FAP, Lynch, Peutz-Jeghers, Juvenile polyposis, nhiễm virus Epstein-Barr (EBV), béo phì, từng phẫu thuật dạ dày hoặc làm việc lâu năm trong môi trường có hóa chất độc hại đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Đau bụng đi ngoài phân đen là dấu hiệu nặng của người nhiễm HP. Ảnh: Shutterstock.

Phần lớn người nhiễm HP không biết mình mang vi khuẩn

Theo bác sĩ Lan Phương, nhiều người nhiễm HP hoàn toàn không có biểu hiện bất thường trong nhiều năm. Khi vi khuẩn gây tổn thương niêm mạc dạ dày, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau vùng thượng vị, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, chán ăn hoặc ợ hơi, ợ chua.

Ở giai đoạn nặng hơn, HP có thể gây loét dạ dày và xuất huyết tiêu hóa với các dấu hiệu như nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

Việc điều trị hiện nay chủ yếu sử dụng phối hợp hai loại kháng sinh cùng thuốc ức chế bơm proton (PPI). Trong nhiều trường hợp, bác sĩ bổ sung thêm bismuth để tăng hiệu quả tiêu diệt vi khuẩn và bảo vệ niêm mạc dạ dày.

HP chủ yếu lây qua nước bọt và đường tiêu hóa. Tại Việt Nam, vi khuẩn này dễ phát tán do thói quen ăn uống chung đũa muỗng, chấm chung chén gia vị. Đặc biệt, thói quen nhai mớm cơm, thổi hoặc gắp thức ăn cho trẻ nhỏ của nhiều bậc phụ huynh cũng là là con đường khiến vi khuẩn âm thầm lây lan qua các thế hệ.

Để chủ động phòng ngừa, các chuyên gia khuyến cáo mỗi người cần duy trì thói quen ăn chín uống sôi, hạn chế dùng chung dụng cụ ăn uống và rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn hoặc sau khi đi vệ sinh.

Đối với người đã nhiễm vi khuẩn, việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc là bắt buộc để tránh nguy cơ kháng kháng sinh và tái phát. Riêng những trường hợp có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, việc khám chuyên khoa và tầm soát HP định kỳ là chìa khóa vàng giúp phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và ngăn ngừa biến chứng.

Nguyễn Thuận

Loại cá có tên lạ nhưng giàu dinh dưỡng, nhiều người từng ăn mà không biết lợi ích

Có cái tên khá lạ và thường xuất hiện trong các bữa cơm miền Tây, loại cá này lại chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Không ít người từng ăn nhưng chưa biết hết giá trị dinh dưỡng mà nó mang lại.

Cá kèo là một trong những loại cá quen thuộc ở miền Tây Nam Bộ. Dù có cái tên khá lạ và kích thước nhỏ, loại cá này lại chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Nhiều người từng thưởng thức cá kèo trong các món lẩu, nướng hay kho tộ nhưng chưa biết hết giá trị dinh dưỡng mà nó mang lại.

Giàu protein, hỗ trợ duy trì cơ bắp

Cá kèo là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, giúp cơ thể duy trì và phục hồi các mô, đồng thời góp phần xây dựng cơ bắp. Protein trong cá cũng tạo cảm giác no lâu, phù hợp với những người đang kiểm soát cân nặng hoặc muốn duy trì chế độ ăn lành mạnh.

Cung cấp omega-3 có lợi cho tim mạch

Giống nhiều loại cá khác, cá kèo chứa axit béo omega-3 – dưỡng chất được biết đến với vai trò hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Omega-3 có thể góp phần duy trì chức năng của tim và là một phần của chế độ ăn uống cân bằng.

Bổ sung vitamin và khoáng chất

Cá kèo cung cấp nhiều vi chất quan trọng như vitamin nhóm B, sắt, canxi, phốt pho và kẽm. Đây đều là những dưỡng chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa năng lượng, duy trì sức khỏe của xương và hỗ trợ các hoạt động bình thường của cơ thể.

Phù hợp với nhiều cách chế biến

Một trong những ưu điểm của cá kèo là có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như cá kèo nướng muối ớt, lẩu cá kèo, cá kèo kho tiêu hay chiên giòn. Thịt cá mềm, ngọt tự nhiên nên được nhiều người yêu thích.

Món ăn dân dã mang đậm hương vị miền Tây

Không chỉ là thực phẩm giàu dinh dưỡng, cá kèo còn gắn liền với đời sống của người dân miền Tây. Từ một món ăn dân dã trong bữa cơm gia đình, cá kèo ngày nay đã xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng và trở thành đặc sản được nhiều du khách tìm kiếm khi ghé thăm vùng sông nước.

Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên đa dạng nguồn thực phẩm trong khẩu phần ăn, trong đó có các loại cá. Việc bổ sung cá với lượng phù hợp, kết hợp cùng chế độ ăn cân bằng và lối sống lành mạnh có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

Yến Nguyễn

Những loại rau ngon đến mấy cũng không nên ăn sống

Salad, lẩu hay sinh tố rau sống là những món ăn khoái khẩu của nhiều người, nhưng chúng cũng tiềm ẩn 'bẫy' ký sinh trùng nguy hiểm.

Ăn rau muống sống hoặc chưa nấu chín kỹ tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng rất cao. Ảnh minh họa: thespruceeats.

Theo Bộ Y tế, bệnh sán lá gan là tình trạng nhiễm ký sinh trùng dẫn đến các tổn thương nguy hiểm hoặc ổ áp xe nghiêm trọng tại gan. Trong một số trường hợp ký sinh lạc chỗ, sán còn gây hại cho các cơ quan khác.

Nguyên nhân nhiễm bệnh chủ yếu bắt nguồn từ thói quen ăn sống các loại rau thủy sinh (như rau ngổ, rau muống, rau rút, rau cần, cải xoong, ngó sen...) hoặc uống nước chứa ấu trùng. Thông thường, loại ký sinh trùng này ký sinh ở người và các loài động vật ăn cỏ (trâu, bò, cừu...). Vật chủ sẽ nhiễm bệnh khi ăn phải thực vật dưới nước hoặc uống nước chưa nấu chín có chứa ấu trùng sán.

Ngay sau khi vào cơ thể, ấu trùng sẽ đi qua dạ dày, xuyên thủng thành tiêu hóa để tiến vào ổ bụng, sau đó định cư tại gan và các cơ quan lân cận.

Quy trình này mất khoảng 2-3 tháng ký sinh tại nhu mô gan, trước khi sán di chuyển sâu vào đường mật để trưởng thành và sinh sản. Một khi không được can thiệp y tế, sán trưởng thành có thể tồn tại và gây bệnh âm ỉ suốt nhiều năm.

Nhiều người mắc bệnh sán lá gan được xác định là do ăn sống các loại rau thủy sinh. Ảnh minh họa: Anh Phương.

Điểm nguy hiểm nhất của căn bệnh này là tính chất "bất định" của triệu chứng. Biểu hiện lâm sàng của bệnh sán lá gan lớn thường rất mơ hồ, thay đổi linh hoạt tùy theo số lượng ấu trùng, vị trí ký sinh và giai đoạn tiến triển của bệnh, gây khó khăn lớn cho việc chẩn đoán sớm.

Ở giai đoạn cấp tính, người bệnh thường có sốt, đau hạ sườn phải và đau bụng. Trong khi tới giai đoạn mạn tính, các triệu chứng không còn điển hình nên dễ nhầm lẫn với với bệnh khác.

Theo khuyến cáo từ Cơ quan Thực phẩm Singapore (SFA), dù rau sống là thành phần không thể thiếu trong các món salad, lẩu hay sinh tố, chúng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về ký sinh trùng và khuẩn đường ruột. Để bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Khi mua sắm, nên ưu tiên mua rau đóng gói có nhãn mác rõ ràng tại các hệ thống uy tín như siêu thị, cửa hàng rau sạch.

Trước khi sơ chế, luôn rửa tay sạch bằng xà phòng trước và sau khi xử lý, cắt thái rau sống. Loại bỏ hoàn toàn những phần rau bị dập nát, hư hỏng hoặc bầm tím để tránh vi khuẩn lây lan.

Rửa rau đúng cách: Rửa kỹ rau dưới vòi nước chảy hoặc ngâm trong nước sạch khoảng 15 phút. Bước này giúp loại bỏ tối đa trứng giun sán, vi khuẩn và tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.

Bảo quản rau: Luôn bảo quản và đặt tách biệt rau củ, trái cây khỏi các loại thịt, hải sản sống trong suốt quá trình sơ chế lẫn lưu trữ.

Nấu chín khi có thể: Nấu chín là giải pháp tối ưu nhất để tiêu diệt triệt để các loại vi trùng và phân hủy các hóa chất độc hại bám trên rau.

Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm tuyệt đối nên tránh ăn rau sống, đặc biệt là các loại rau mầm. Đối với nhóm đối tượng nhạy cảm này, rau nấu chín hoàn toàn là lựa chọn an toàn duy nhất.

Tử Vân